Help, ik heb een relatie met ADHD?!

Ken jij iemand met ADHD? Is diegene toevallig je partner? Vertel je je partner 100 keer dat jullie morgenavond een afspraak hebben, maar vergeet hij of zij dit alsnog? Wil je romantisch dineren maar lukt dit niet, omdat hij of zij constant op staat en gaat lopen? Geen zorgen, je bent echt niet de enige. Uit onderzoek van de volksgezondheidszorg blijkt dat zo’n 350.000 mensen in Nederland ADHD hebben, daar komen dus heel wat partners bij kijken. In veel situaties kan deze ADHD zorgen voor stress, irritatie of ergernissen in een relatie. En het stomme is, dit is helemaal nergens voor nodig. Waarom niet? Let’s find out!

Hoofstuk 1

Sprookjesdiner

De klok slaat 18.00 uur wanneer ik pasta aan het bereiden ben en m’n vriend ieder moment kan thuiskomen na een lange dag werken. We eten meestal op de bank met een bord op schoot. Dat vindt hij chiller. Dan kunnen we tv kijken en zitten we niet zo formeel. Vanavond heb ik wat anders bedacht. Het is de 19e, onze datum. We zijn drie en een half jaar samen. Op de tafel heb ik een tafelloper neergelegd met daarop het servies netjes uitgestald. M’n twee nieuwe gekrulde kaarsen staan rustig te branden.

Het is 18.50 uur wanneer m’n vriend thuis is en we aan tafel gaan. Hij was later, omdat hij nog z’n gitaar wilde ophalen bij hem thuis. Wanneer we eindelijk zitten, staat hij op. ‘Nog even wat fris pakken’, zegt hij. Ik neem de eerste hap pasta. Hij staat weer op. ‘Wat is het stil’, zegt hij en hij loopt naar de tv om die te verbinden met Spotify. De Red Hot Chili Peppers gaan aan. Weg rust. Na weer vijf minuten staat hij op en loopt naar z’n tas. Hij pakt z’n telefoonlader eruit. ‘Moet dit echt nú?’ vraag ik hem geïrriteerd. ‘Oh ja, sorry’, antwoordt hij. En ja hoor, vijf minuten later komt het bekende loopje naar de wc. Ik eet maar rustig verder.

Ik heb nog drie happen op mijn bord liggen, wanneer ik merk dat hij z’n bord al aan het afruimen is. ‘Ik ben nog aan het eten?’ zeg ik hem. ‘Oh ja, sorry’, antwoordt hij en hij gaat weer zitten. Een romantisch diner met kaarslicht, elkaars hand vastpakken en elkaar verliefd aankijken is denk ik alleen weggelegd voor sprookjes en films.

Een situatie zoals dit, herken je vast wel. Je hebt zin om lekker romantisch te dineren, zet alles klaar en uiteindelijk speelt die romantische film zich alleen op je scherm af en niet aan jouw eettafel. Ik moet zeggen dat ik dit best vaak heb gehad. Tot grote irritatie aan toe. Ik merkte dat ik het heel jammer vond dat het nooit eens kon gaan zoals ik het in gedachten had. Dat hij nooit even rustig kon blijven zitten en net zo kon genieten als ik. Na drie en een half jaar heb ik heel vaak aangegeven: ‘Blijf nou gewoon heel even zitten.’

Maar hoe langer ik erover na ging denken, hoe meer ik dacht: het is geen hond. Als hij z’n loopje even nodig heeft, dan moet hij dat lekker doen. Ik kan hem niet verbieden op te staan. En wie weet doe ik ook wel dingen die vervelend zijn. Misschien eet ik wel met heel veel geluid, maar zegt hij daar ook niks van. Hoe meer je erover na gaat denken, hoe meer je het gaat relativeren. Die romantische diners zijn echt alleen op tv. Bij ons wordt het eten misschien verstoort door mijn vriend die af en toe op staat. Bij een ander weer door een kind die met eten gooit of iemand die onderuitgezakt zit na een lange dag werken. En ach, het is maar af en toe opstaan.

Benieuwd naar welke herkenbare punten je nog meer kunt tegenkomen? ADHD centraal heeft ze hier voor je op een rijtje gezet.

Daarnaast, (om maar even in het relativeren te blijven) als je ADHD weg zou toveren, weet ik zeker dat er wel weer andere factoren zijn, waardoor je diner wordt onderbroken. Probeer het een beetje luchtig te maken en niet te veel waarde te hechten aan hoe je het voor je ziet. Want geloof me, bij niemand gaat het diner feilloos.

Hoofdstuk 2

Plan, plannen, agenda?

Het is een zonnige ochtend in juli. De zonnestralen die naar binnen vallen maken mij wakker. Heerlijk zo’n dag met een blauwe lucht en een felle zon. Ik krijg meteen zin om naar het strand te gaan. M’n vriend wordt ook wakker. Ik vertel hem mijn idee om straks wat lekkere snacks te halen en dan naar het strandje verderop te fietsen. Hij wordt enthousiast en stemt ermee in.

In de supermarkt zoek ik allerlei lekkers uit voor op het strand. Even een broodje voor de lunch, wat fruit erbij, een sapje en lekker wat zoutjes en fris. Wanneer ik op de fiets naar huis zit, schijnt de zon op mijn gezicht. Heerlijk. Ik krijg nóg meer zin om er een chill zon dagje van te maken.

Thuis pakken we de tas in met de boodschappen en handdoeken. Oh ja, de bal voor in het water niet vergeten uiteraard. We trekken alvast onze zwemkleding aan onder onze kleding, scheelt weer onhandigheid op het strand. Oké, we hebben alles, let’s go!

We lopen de trap af wanneer ik achter me m’n vriend ‘kut!’ hoor roepen. ‘Wat is er?’, vraag ik hem. ‘Helemaal vergeten dat ik ‘ja’ heb gezegd om extra te werken vandaag van 13 tot 20..’ Ik laat de strandtas teleurgesteld van mijn schouder vallen. Daar gaat het dagje strand.

Dat plannen blijkt vaak nog wel een dingetje. Hoe vaak je waarschijnlijk wel niet hebt meegemaakt dat je samen plannen maakt en deze uiteindelijk toch niet doorgaan, omdat hij of zij andere afspraken is vergeten. Situaties die voor onbegrip en ruzie kunnen zorgen want: ‘Hoe kon je mij/dat nou vergeten?’

Geloof me, het kan voor heel wat teleurstellingen zorgen, zoals een stranddag die niet doorgaat. Maar geloof me ook wanneer ik zeg dat iedereen wel eens afspraken vergeet. Niet alleen je vriend of vriendin met ADHD. Jij vergeet vast ook wel eens afspraken. Het verschil is alleen dat het bij ADHD iets vaker gebeurt doordat de agenda in hun hoofd als het ware uit elkaar is gevallen. De afspraken zijn er dus wel en ze zijn je niet vergeten alleen de plek van de afspraak is niet helemaal helder.

Nu kun je natuurlijk elke keer boos worden wanneer hij of zij een dubbele afspraak heeft, maar een kleine tip vanuit mij; je kunt ook helpen met het organiseren van die agenda. Een kleine reminder is vaak al voldoende. Vind jij soms ook fijn. Of bespreek wat vaker hoe zijn of haar agenda eruit ziet. Zo kun je hem of haar eraan herinneren dat er dan al een afspraak staat. Probeer in ieder geval van het onbegrip van de situatie, begrip te maken.

Mocht bovenstaande tip niet voor jullie werken? Een weekplanning maken kan ook zorgen voor meer overzicht en rust. Op het ADHD blog van Nederland heeft Coen Olde Bijvank een artikel geschreven over hoe je het best een weekplanning kunt maken. Mijn vriend en ik hebben dit geprobeerd en we moeten zeggen, dit is best handig. Aan de deur hangt bij ons een groot overzicht met de dagen van de maand. Eigenlijk dus een megagrote agenda waarop we onze afspraken schrijven. Vergeten lukt nu bijna niet meer. Je loopt dagelijks letterlijk tegen de agenda aan.

Een laatste tip voor het plannen: plan ook de rust momenten in! Coen legt dit ook uit in zijn artikel, maar met ADHD kun je niet de volle 24 uur geconcentreerd zijn. Met tussenpauzes ‘laad’ je als het ware even op. Mijn vriend speelt bijvoorbeeld tussen het studeren door gitaar om even zijn hoofd op iets anders te zetten.

Wil je liever nog meer tips om te plannen? Lees dan hier ons artikel over het maken van een planning.

Hoofdstuk 3

Rennen, vliegen, springen

Het is een doordeweekse avond en de energieknop is op standje maximum gedraaid. We zitten thuis op de bank. Of nou ja, ik zit op de bank en meneer gaat van hot naar her. Deze energievolle momenten beginnen altijd met enthousiast praten op de bank. Dit loopt vervolgens over in het demonstreren van z’n gitaar en welke nummers hij heeft geleerd. Vervolgens komt hij terug en springt over de leuning van de bank. Als hij eenmaal zit, staat hij binnen twee minuten weer op om iets te pakken. Soms blijft hij zitten, dan uit de energie zich in praten, of vooral brabbelen. Internet memes worden ‘gequote’ en gekke figuren worden nagespeeld. Het is in ieder geval nooit stil.

Deze energieknop gaat niet alleen aan op de bank. Vaak wanneer m’n vriend enthousiast wordt voor of over iets draait de knop omhoog. Dit kan heel aanstekelijk werken. Ik kan er vaak wel om lachen. Maar de knop heeft ook een keerzijde. Aan de andere kant van de knop is de energie op wat zorgt voor futloosheid en depressieve gevoelens. Snelle irritaties zijn een gevolg hiervan. Best wel lastig dus. Zeker als je er beide weinig aan kunt doen.

Het hoge energieniveau is heel herkenbaar voor ADHD, daar staat zelfs de H voor: hyperactiviteit. Deze hyperactiviteit is niet alleen fysiek. Soms zijn er onbewuste bewegingen of vindt er mentaal heel veel activiteit plaats. Concentratieproblemen kunnen dan een gevolg zijn. De hyperactiviteit kan soms zo veel worden, dat het vervelend wordt voor iemand met ADHD. M’n vriend vertelt wel eens: ‘Ik wil soms gewoon stil zitten en me concentreren maar het lukt gewoon niet, hoe hard ik ook probeer.’

Naast deze hyperactiviteit zijn er natuurlijk nog veel meer symptomen die herkenbaar zijn voor ADHD. Twijfel je of jij of je partner ADHD heeft? Doe dan hier een test. Mocht je het helemaal zeker willen weten, plan dan een bezoek bij ADHD centraal om jou of je partner te laten testen. Wil je weten hoe zo’n dag er dan uit ziet? Tessa vertelt in haar blog hoe de dag van haar diagnose eruitzag.

De energie van een partner met ADHD zorgt dus voor sombere situaties zorgen wanneer de energie laag is. Ik zou hierbij vooral zeggen: ‘Laat diegene even met rust.’ Juist door er op te gaan zitten en iemand op proberen te vrolijken, wordt het erger doordat je iemand bewust maakt van zijn of haar negatieve gedrag. Dit gedrag willen ze zelf ook niet, maar ze kunnen er niet altijd wat aan doen, zoals mijn vriend ook aangaf. Het energieniveau komt vanzelf weer omhoog. En wanneer het dan hoog is, kun je je eraan irriteren, maar je kunt er ook om lachen. Genieten van het enthousiasme. GZ-psycholoog Floor is het hier mee eens:

Al die energie en het enthousiasme maakt hem, hem. Of haar, haar. En deze energie is niet altijd aan de ADHD te koppelen. Niet iedereen die druk is, heeft ADHD. En niet iedereen die rustig is, heeft geen ADHD. Energie is iets eigens, omarm het. Het is misschien wel de reden waarom je bent gevallen op jouw partner.

Hoofdstuk 4

Onthoud je mij wel?

Het is 7.30 uur wanneer de wekker gaat. Ik zie al de hele week op tegen deze dag. Een presentatie houden voor een grote groep mensen is niet mijn ding. Ik ben deze week druk bezig geweest met het voorbereiden van de presentatie, zowel mentaal als op het scherm. Voor mijn vriend is dit niet onopgemerkt voorbij gegaan. De afgelopen twee dagen vertelde ik hem over hoe ik er tegenop zag en er zenuwachtig voor was. Hij vroeg dan vaak wanneer het was en hoe laat en zei dan: ‘Het komt vast helemaal goed.’

Ik ga deze dag met tegenzin naar school toe. Hoe dichter ik bij de les kom, hoe zenuwachtiger ik word. Ik weet dat het allemaal wel goed komt, maar een kleine extra bevestiging van hem heb ik toch nog even nodig. Ik kijk meerdere keren op mijn telefoon wanneer de les nadert. Geen berichten. Ik ga de les in, nog steeds geen berichten. Ik praat mezelf moed in en probeer te herinneren wat hij van de week zei.

De klok slaat 18.00 uur wanneer hij thuiskomt. ‘Hoe was je dag op school vandaag?’ vraagt hij. ‘Goed’, antwoord ik hem, ‘Ik had die presentatie.’  Hij kijkt geschrokken. ‘Shit, helemaal vergeten.. hoe ging die?’ vraagt hij.

Misschien herken je een situatie zoals bovenstaande wel. Je vertelt je partner iets, soms meerdere keren, en later weet hij of zij hier niks meer van. Ook niet wanneer je het kort geleden hebt verteld.  Ik kan me goed voorstellen dat dit een gevoel van onbegrip oproept. Om dit gevoel weg te nemen, neemt Lars Keijzers je op zijn blog over ADHD mee in het geheugen van iemand met ADHD:

Wanneer je ADHD hebt, kunnen bepaalde delen van de hersenen kleiner en minder actief zijn. Deze delen bevinden zich vooral rondom de gebieden van aandacht, planning en het beheersen van impulsen. Daarnaast is de dopamine minder actief. Dit heeft effect op concentratie, motivatie en het kortetermijngeheugen. Dit kortetermijngeheugen is dan ook vaak de oorzaak waardoor een situatie zoals bovenstaande mis kan lopen.

Door de dag heen vullen je hersenen zich met korte termijn informatie. Deze ‘box’ met het kortetermijngeheugen kan een beperkte hoeveelheid informatie in een keer opslaan. Wanneer de box vol is, wordt eerder waargenomen informatie verwijderd. Om ervoor te zorgen dat de box niet overloopt, hebben je hersenen een filter. Ze filteren de informatie om zich heen en slaan alleen belangrijke dingen op, dingen die je moet onthouden zoals een taak die je wil doen. Met ADHD werkt deze filter minder en worden alle prikkels uit de omgeving opgeslagen. De box stroomt vervolgens over. Vandaar dat wat jij een uur geleden zei, alweer uit de box kan zijn.

Mocht je je nog iets meer willen verdiepen in bovenstaande theorie, raad ik je aan om het artikel van Lars Keizers hier te lezen.

Nu je iets beter snapt hoe de hersenen van je partner in elkaar zitten, is je gevoel van onbegrip wellicht iets gezakt. Hij of zij kan er niks aan doen dat alles wordt opgeslagen. Het blijft natuurlijk wel vervelend wanneer er steeds belangrijke zaken worden vergeten, zowel voor jou als voor je partner. Probeer daarom lijstjes te maken. Schrijf dingen op, zet ze in je agenda of notities. Iets dat voor jou werkt. Mijn vriend is dit ook gaan proberen. Hij zet nu bijvoorbeeld in zijn telefonische agenda een melding wanneer er iets belangrijks is op een dag. En zo krijg ik, vlak voordat ik weer een presentatie heb, een bericht op mijn telefoon voor die extra boost: ‘Succes lieverd, je kan het.’

Hoofdstuk 5

Denk niet zwart-wit

Een voordeel voor mij en m’n vriend is dat we allebei student zijn. We kunnen dus gezellig samen studeren. Dit is dan ook iets dat we steeds vaker doen. We spreken dit vaak de avond van tevoren al af waardoor het enthousiasme stijgt. Zo ook een tijdje geleden. We spraken af om samen te studeren. Die ochtend dronken we eerst samen koffie, dit is voor mij m’n favoriete moment van de dag en brengt mij altijd in een goede stemming (behalve als de koffie tegenvalt). Nadat we de laptops op tafel hadden geïnstalleerd en gesetteld waren, begonnen we druk, maar enthousiast, aan school. Na circa 30 minuten merkte ik irritatie bij m’n vriend, het werk lukte hem niet. Hoe vaker hij vervolgens met z’n muis klikte, hoe meer de irritatie toe nam. Na vijftien minuten was de sfeer er wel af. Hij was geïrriteerd en chagrijnig en ‘niks werkt mee’, zoals hij zelf zei. De gezellige sfeer was in een keer omgeslagen van goed naar slecht, er was geen tussenweg.

De drie uren die volgenden blijf hij in dit gevoel hangen. Tegen de middag heb ik voorgesteld om een stukje te wandelen om er even uit te gaan. Ook dit wilde hij eerst niet, want ‘hij liep achter met school en niks werkte mee etc.’ Ik heb hem meegesleurd en na een half uur wandelen, stond daar weer mijn vrolijke vriend. Hij had runderen op de hei gespot. Van de teleurstelling eerder die dag was niks meer te bekennen.

Het zwart-wit denken van je partner met ADHD is heel typerend. Het ene moment gaat alles super goed en het andere moment is alles ineens mis en kan hij of zij hier heel erg in blijven hangen. Niet alleen de emoties blij en boos zijn sterk. Alle emoties worden door ADHD uitvergroot. Hoe dat komt? Dopamine is het antwoordt. Ja ja, weer dopamine. In het vorige hoofdstuk is al kort verteld dat de dopamine minder actief werkt bij mensen met ADHD. Door deze verminderde werking gaat de regulatie van emoties ook minder goed. Het lijkt hierdoor net alsof er geen rem zit op het voelen en uiten van emoties. Psycholoog Dr. Hallowell noemt het ADHD brein ook wel ‘een Ferrari brein met fietsremmen.’

Fietsremmen in een Ferrari klinkt als defect, maar dat is het helemaal niet. Die fietsremmen hebben ook hun voordeel. Juist doordat de rem slechter werkt, wordt er door je partner eerder iets gezegd waar jij langer over na zou denken. Dit kan negatief zijn, maar ook positief. Bijvoorbeeld bij creatieve ideeën. Hij of zij houdt geen ideeën voor zich door twijfel. Ze gooien lekker eruit wat ze denken, iets wat vaak zorgt voor veel goede ideeën.

Mochten deze remmen er nou voor zorgen dat jullie relatie ook wordt geremd, dan kun je twee dingen doen:

  1. Ga met je partner in gesprek over mediteren en mindfulness. Uit diverse onderzoeken is gebleken dat dit baat kan hebben bij het veranderen van de ‘remmen.’ Je leert hierbij namelijk om je aandacht terug te brengen en te focussen. Door dit regelmatig te doen verander je de manier hoe je brein is aangelegd en kun je andere remmen plaatsen. Je voelt bijvoorbeeld eerder dat je emoties uit de bocht gaan schieten en kunt dit op tijd weer terug brengen. Deze methode is dus wel heel erg gericht op jouw partner, maar kan van invloed zijn op jullie beiden en jullie relatie.
  2. Wat je ook kunt doen, is leren reven met de remmen. Je partner heeft nou eenmaal deze remmen gekregen en ook jij kan hiermee rijden. Bekijk de positieve kant; je partner is vaak creatief, zegt hoe hij of zij zich voelt en de blije emoties zijn aanstekelijk. En ja, tuurlijk worden negatieve emoties door ADHD versterkt, maar zonder ADHD hebben we ook wel eens allemaal last van een woede aanval, een heel blij moment of lopen de tranen over je wangen bij het zien van de Lion King.

Wil je meer weten over emotieregulatie bij ADHD en hoe dit nu precies werkt? Dan raad ik aan om de podcast van Jorna Postma te luisteren over ADHD en emotieregulatie. In deze podcast legt Jorna uit hoe het reguleren van emoties werkt met ADHD en hoe dit zich uit.

Hoofdstuk 6

Wat zeg je?

Het is donker buiten en het regent. Ik heb van tien tot zes gewerkt. Het was enorm druk met alle hamsterende mensen. Ik app m’n vriend dat ik er aan kom, dan kan hij vast met het eten beginnen.

Ik kom zeiknat binnen. ‘Hee nat hondje’, grapt hij als ik binnenkom. ‘Ha ha, is de verwarming aan?’, vraag ik hem. Geen reactie. Hij gaat verder met het snijden van de uien. ‘Lief?’, vraag ik erachter aan. ‘Oh huh, wat?’, antwoordt hij verbaast. ‘Of de verwarming aan is, dan kan m’n jas drogen’, zeg ik. ‘Oh, ja ja’, antwoordt hij. Ik hang gauw m’n jas op. ‘Wat een dag zeg’, zeg ik. ‘Er waren gewoon twee mensen die om een brood gingen vechten, het was het laatste brood dat er nog lag. Dus er komt een man aan en een andere man stond er al..’, begin ik te vertellen. M’n vriend kijkt op z’n telefoon. ‘Luister je wel?’ vraag ik. ‘Ja, ja sorry, ik moest even het recept opzoeken’, antwoordt hij. ‘Dus die man die komt aanlopen en wil het brood pakken, pakt die andere man het gauw en zegt dat hij het eerder had’, vervolg ik mijn verhaal. M’n vriend is druk bezig met koken. ‘’Dus die andere man zegt: ‘Echt niet, je had ‘m niet vast.’ En ze beginnen gewoon te trekken aan het brood!’’, vertel ik. Geen reactie. ‘Luisterde je wel?’, vraag ik half lachend. ‘Oh ja, ja. Echt rare mensen heb je. Ik heb trouwens die trui besteld die ik gister liet zien’, antwoordt hij.

Concentratie tijdens een gesprek is voor m’n vriend soms nog wel een dingetje. Misschien herken je het wel. Je vertelt een heel verhaal en vervolgens let je partner niet of nauwelijks op. Het switchen van onderwerp tijdens gesprek is ook zo’n ding. Het ene moment praat je over je nieuwe boek en het andere moment begint hij of zij over een beschimmeld potje jam van deze ochtend.

Momenten zoals bovenstaande kunnen begrijpelijk tot irritatie zorgen bij partners van iemand met ADHD en maakt jullie relatie niet makkelijker.  Toch zal het iets blijven dat jullie relatie kenmerkt. Het is een goed voorbeeld van een relatie hebben met ADHD maar zeker niet het einde van de wereld. Geloof me, je kan er echt mee leren omgaan.

Om te leren ermee om te gaan, komt er weer een stukje acceptatie en relativeren aan bod. Ik probeer het zelf altijd heel erg te relativeren: ‘Hij is nou eenmaal zo, wat maakt het uit. Wie weet wat de vriend van iemand anders doet.’ Je hebt een relatie met iemand om wie hij of zij is, dit hoort daarbij. Er zijn wel handvaten voor je partner om zich beter te kunnen concentreren. Op het blog van ADHD positief worden verschillende tips gegeven voor concentratie. Deze tips zijn ook voor jou als partner nuttig om te lezen, je kunt wellicht je partner met ADHD hierbij ondersteunen.

Om in een gesprek de concentratie te behouden, is mijn tip om af en toe te vragen of de ander nog luistert. En met grote verhalen; accepteer dat hij of zij niet dit hele stuk kan luisteren en af en toe onderbreekt. Maar geloof me, of vooral m’n vriend, hij of zij luistert echt en is echt geïnteresseerd.

Hoofdstuk 7

Meer weten?

Wil je meer lezen over het hebben van een relatie met iemand met ADHD? Hieronder vind je nog meer aanvullende informatie en podcasts om jou verder te helpen in je relatie.

Podcast over ADHD en relaties. Hoe zit dat? En wat kun je eraan doen? Luister de podcast hier.

Slechts een klein deel van de volwassenen met ADHD is zich bewust van de impact van ADHD op hun relatie. Hierdoor ontstaan conflicten die niet nodig zijn. Melissa Orlov biedt in dit boek informatie, adviezen en oefeningen om samen met ADHD in de relatie om te leren gaan. Lees hier verder om te ontdekken of dit boek iets voor jullie is.

Wil je je meer verdiepen in je partner en ‘ervaren’ hoe het is om ADHD te hebben? Dan vind je hieronder afleveringen en artikelen.

Dennis Weening duikt zelf in de wereld van ADHD. In ADHDennis onderzoekt hij of zijn innerlijke onrust daadwerkelijk voortkomt uit ADHD. Hij ondergaat behandelingen om meer rust te vinden. Bekijk hier alvast de eerste aflevering.

Tessa heeft ADHD en schrijft hierover op haar blog. In dit artikel vertelt ze hoe het is om een relatie te hebben én ADHD.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *