‘Real’ity-tv

Waarom we blijven kijken naar televisie die we liever helemaal niet willen zien.

Reality-tv is al sinds de jaren 90 populair, maar het format lijkt de afgelopen jaren te veranderen. Verandert reality-tv mee met de kijker? Waarom blijven we kijken naar mensen die we niet kunnen uitstaan? Hoe real is het? Wat gebeurt er achter te schermen? Is het allemaal wel ethisch verantwoord?

 

Hoofdstuk 1: A trip down memory lane

Ik pakte laatst een bijlage van de Story uit de leesmap van mijn opa en oma. Op de voorpagina was Barbie te zien, de realityster die rond 2011 bijna dagelijks op televisie te zien was. Het beeld bracht een bepaalde nostalgie met zich mee. Het tv programma Oh Oh Cherso was immens populair, met rond miljoen kijkers per aflevering, en meerdere spin-offs.

Voor wie zijn geheugen nog even wil opfrissen, het intro ken je vast nog wel: https://www.youtube.com/watch?v=Nq-VOg_BAtY

Het feit dat de deelnemers van het programma zich niet altijd van hun beste kant lieten zien, maakte juist dat iedereen er elke week weer voor ging zitten. Na het verschijnen van de tokkies in 2003, nam in Nederland een nieuw genre reality-tv de overhand. Een simpel concept dat ik “laten-we-kijken-wat-er-gebeurt-als-jonge-mensen-gaan-drinken-in-de-zon”. In Amerika was het fenomeen niet nieuw. Jersey Shore kwam uit in december van het jaar 2009, en haalde maar liefs 1,4 miljoen kijkers per aflevering. Het idee was hetzelfde; we gaan kijken wat er gebeurt als we alcohol mixen met misschien al ietwat problematische figuren.

 

Hoofdstuk 2: Reality tv door de jaren heen

Oh Oh Cherso was in 2011 te zien op RTL 5, net als de andere drie seizoenen die daarop volgde. Het simpele idee werd langzaamaan vervangen door shows met complexere concepten. Temptation Island bijvoorbeeld. Het programma was in Belgie al op tv rond 2003, maar door teleurstellende kijkcijfers kwam het niet terug tot 2016. De eerste aflevering van dit seizoen bleek de meest bekeken aflevering op RTL 5 ooit te zijn. In Temptation Island gaan 4 koppels los van elkaar naar een villa in de tropen, waar aantrekkelijke vrijgezellen mannen of vrouwen proberen de relaties uit elkaar te halen.

Vanaf hier ging het snel. Tempation Island komt nog altijd met een nieuw seizoen per jaar, nog altijd uitgezonden op RTL 5. Ook MTV kreeg een rol in het uitzenden van dit soort programma’s. Ex On The Beach: Double Dutch zond zijn eerste seizoen ook uit in 2016, en is nu aan zijn 5e seizoen bezig. In Ex on the Beach gaan zes vrijgezelle mannen en vrouwen samen op vakantie, om vervolgens verrast te worden door hun exen die een voor een binnenvallen. De programma’s werden dus complexer, de reality-sterren kregen een doel.

Naast Nederlandse programma’s, zond MTV ook soortgelijke Engelse en Amerikaanse programma’s uit. Jersey shore (2009), Ex on the Beach (2014), Geordie shore (2015), Floribama shore (2017) en vele anderen waren in Nederland bijna net zo populair als in het land van herkomst. De lijst lijkt eindeloos, en er is voor ieder wat wils. https://www.mtv.nl/shows

 

Hoofdstuk 3: Waarom kijken we?

In het Duits bestaat er een woord voor, dat over de hele wereld is overgenomen. Schadenfreude, wat letterlijk “jammervreugde” betekend. Volgens toegepast psychologe Quinty Gijsen is het eigenlijk vrij simpel. “Aan de ene kant gaat het toch wel echt om leedvermaak. Het blijft prettig om te kijken naar mensen die lijden, terwijl jij lekker thuis op de bank zit. Dit was ook al aanwezig bij programma’s als Jackass bijvoorbeeld, al gaat het bij dit soort realityshows meer om leedvermaak op sociaalmaatschappelijk niveau. We voelen ons slimmer dan de mensen op tv, en zouden onszelf nooit in dat soort situaties vinden. Het is een mix van ramptoerisme en arrogantie, eigenlijk.”

 

Deze uitspraken worden ondersteund door de wetenschap. Uit een essay van de universiteit van Twente blijkt inderdaad dat mensen naar reality-tv kijken door iets wat “het persoonlijke identiteitsmotief” wordt genoemd. Het gaat over de vergelijkingen die je maakt met de personen op tv, zodat je jezelf eventueel een hogere status kan toekennen. http://essay.utwente.nl/61883/1/Vroom%2C_M._-_s1011308_%28verslag%29.pdf

 

 

Hoofdstuk 4: Het werven van kandidaten

Er gebeurt veel voordat een programma op de buis verschijnt. Programmamakers zijn elke dag bezig met het vinden van perfecte kandidaten, en hoeven daar niet altijd even ethisch verantwoord mee om te gaan. Iemand die hier alles vanaf weet is Rosalie van Balen. Rosalie is nu moeder, maar in 2017 deed ze mee met het programma Ex on the beach: double Dutch. Het programma begint met zes vrijgezelle mannen en vrouwen in een villa, die later zullen worden opgevolgd door hun exen, die stuk voor stuk elke week de zee uit komen lopen. Het doel van het programma is uiteraard het creëren van chaos, onder de leiding van de zogeheten “tablet of terror”. Deze Ipad stuurt de kandidaten op dates, of laat ze bepaalde opdrachten uitvoeren.

 

Rosalie: “Ik kreeg een DM op Instagram, met de vraag of ik mee wilde doen aan een volgend seizoen. Ik zei nee en vertelde dat het niet bij me paste. Een paar dagen later werd ik gebeld, met de vraag of ik toch op gesprek wilde komen. Ietwat geïntimideerd stemde ik toe, en tijdens het gesprek werd het me heel lekker gemaakt. Het zou gaan om een geheel gratis vakantie en wat zakgeld, en daarbij werd me verteld dat ik weg zou mogen als ik het echt niet naar mijn zin had. Toen stemde ik toch toe. Vanaf het moment dat ik in de villa kwam wist ik het al direct: ik had nooit mee moeten doen. Ik voelde me alleen en onbegrepen. Ik heb meerdere malen verteld dat ik wegwilde, maar dat mocht niet omdat het nergens op papier stond. Ik was helemaal nieuw in deze wereld, dus toen mij tijdens het gesprek werd verteld dat ik best weg mocht als het me niet beviel, geloofde ik dat. Nu weet ik wel beter. Tijdens de opnames mag je geen telefoon bij je hebben. Ik loog dat ik een zieke tante had, zodat ik één keer mijn vader aan de lijn kon krijgen. Het was verschrikkelijk.”

 

https://www.instagram.com/rosalievanbalen_/

 

 

Hoofdstuk 5: Inclusiviteit op de schermen

Niet alleen de werving van kandidaten gaat gepaard met immorele praktijken. Als je even door filosofeert merk je dat reality-tv van ethische vraagstukken aan elkaar hangt. Neem bijvoorbeeld seksuele voorkeur. Het grootste deel van de kandidaten is nog altijd hetero. Waarom? Volgens een artikel van The Guardian vertelde de makers van het Engelse Love Island in een interview dat, hoe graag ze het ook wilden, het inbrengen van meer homofiele en lesbische kandidaten logistieke problemen met zich mee zou brengen. Het programma zou te veel restricties hebben, waardoor het lastig zou worden. https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2021/jun/03/love-island-makers-say-lgbt-contestants-bring-logistical-difficulties

 

Volgens Jennifer Pozner, auteur van Reality Bites Back: the Troubling Truth about Guilty Pleasure TV, is seksuele voorkeur niet het grootste probleem. In een lezing voor Brown University vertelt ze dat uit onderzoek is gebleken dat vrouwen die vaker naar reality-tv kijken, een traditioneler beeld hebben van de rol van vrouwen in de maatschappij. Zo zijn ze sneller geneigd de rol van huisvrouw op zich te nemen. Hiernaast zijn dezelfde vrouwen sneller geneigd andere vrouwen als bedreiging te zien, zoals dit in veel reality-tv shows ook het geval is.

Ook kijkt ze naar de rol van zwarte deelnemers van reality-tv. “De zwarte mannen en vrouwen worden meestal extreem stereotyperend neergezet, en worden als het format het toelaat vaak eerder weggestemd dan blanke kandidaten”, zegt ze.

De hele lezing is op Youtube te vinden: https://www.youtube.com/watch?v=Sq-IfEySBKg

 

 

Hoofdstuk 6: De real in reality-tv

We weten dat reality-tv niet altijd even waarheidsgetrouw is, maar dat willen we toch liever even vergeten als we de televisie aanzetten. Vaak hebben we niet door in hoeverre een programma is gemanipuleerd om het interessanter te maken.

Rosalie: “Zoveel was nep. Als je als ex het strand op loopt, lijkt dat vrij echt. De andere mensen die dan op het strand zijn lijken echt te schrikken om jouw aanwezigheid, maar hier klopt niets van. Dit begint trouwens al bij het werven van kandidaten. De originele crew moet een lijst opgeven van jawel, exen. Ze hebben dus al enigszins een idee van wie er komt. Het uit de zee lopen is het vreemdste dat ik ooit heb gedaan. Je moet zo sensueel mogelijk het strand oplopen, en als het niet goed is, moet het opnieuw. Volgens mij heb ik zeven takes gedaan voordat ze tevreden waren. Mijn ex wist na de eerste take uiteraard wie ik was, maar hij moest zich nog altijd even verrast gedragen. Ook het hele tablet of terror verhaal is een grote grap. Op televisie hoor je dat ding heel hard afgaan, maar in het echt is het gewoon de programmamaker die tegen je zegt dat je even gechoqueerd moet doen voordat iemand die tablet pakt. Je hoort in het echt helemaal niks. Je wordt de hele dag gefilmd, en als een dag saai was krijg je dat de volgende dag te horen. Ze zeggen letterlijk tegen je: “er mag wel wat meer sensatie komen vandaag”. Als daar dan drank bij komt kijken, wordt het al snel vechten of seksen.”

Temptation Island staat tegenwoordig onder vuur. Steeds meer deelnemers komen uit voor hun mening, nadat het programma is afgelopen. Zo ook bijvoorbeeld Melissa en Gianni, een koppel dat meedeed in 2019. Nadat hun contract was afgelopen, en ze weer vrijuit mochten spreken, deden ze dat van harte. In een Youtube video vertellen ze over hun ervaringen bij het programma.

Melissa: “Ik werd neergezet als een heel chagrijnig persoon, terwijl ik dat totaal niet ben. Het leek alsof ik altijd als eerste naar bed ging, of nooit meedeed aan spelletjes. Dit is gewoon niet waar. Ze vergroten al je slechte eigenschappen. Ook met de ligging van de villa’s wordt gespeeld. De mannen en vrouwen zitten in verschillende villa’s, en op televisie lijkt het alsof deze heel veel van elkaar verwijderd zijn. Dit is totaal niet zo, ze liggen ongeveer 20 meter van elkaar vandaan. Ook is er altijd een kampvuurmoment, waar de kandidaten beelden te zien krijgen van hun significant other, in de andere villa. In het echt worden er ongeveer vijftien filmpjes getoond, en op tv maar drie. Ze laten alleen zien waar het heftigst op gereageerd wordt.”

Kijkt het hele filmpje hier: https://www.youtube.com/watch?v=UBOpKfDGYZs&t=636s

 

 

Hoofdstuk 7: Men verandert…

… En televisie verandert uiteindelijk toch mee. Waar we eerst een doel nodig hadden, beginnen we steeds meer te smachten naar diepgang. Dit is dan ook precies de reden dat de Amerikaanse versies van onze favoriete programma’s steeds meer in de smaak vallen. De kandidaten zijn geschoold en hebben goede banen, en gaan daadwerkelijk gemotiveerd een bepaald proces aan. Neem Love is blind. In dit programma uit 2019 gaan vrijgezelle mannen en vrouwen in zogeheten “pods” met elkaar op date. Ze zien elkaar niet, maar beginnen zich toch tot elkaar aangetrokken te voelen. De vraag van het programma is dan ook: Is liefde blind? Je merkt dat de kandidaten het serieus nemen. Ze zijn gemotiveerd en gedreven. Alhoewel de meningen over het programma verschillen, tacky is het niet. Je kijkt niet meer uit leedvermaak, maar omdat je de kandidaten daadwerkelijk geluk wenst. Ook de Amerikaanse versie van Temptation Island is anders. Je wil dat de koppels het halen, omdat je je beter met ze kan identificeren.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *