Meer aandacht voor emetofobie

Onbekend en een taboe: tijd voor verandering

Emetofobie is een ziekte die erg onbekend is én waar nog een groot taboe op rust. Durf je niet meer te reizen? Of ben je bang om uit eten te gaan? Wanneer je leven wordt beïnvloed door dit soort situaties te vermijden, is de kans groot dat je leidt aan emetofobie. Lees verder om jezelf voor te lichten, om de symptomen te leren herkennen, om te leren hoe je ermee om kunt gaan en om te leren hoe jij iemand met deze ziekte kunt helpen. Emetofobie kan je overwinnen. Lees hier hoe.

Hoofdstuk 1 | Miranda Mulder (49): ‘Chanel nr. 5 gebruik ik niet meer zonder aan kots te denken’

Wij weten eigenlijk niet beter. Vanaf jongs af aan, was Katelynn eigenlijk altijd al misselijk. Waar we ook heen wilden, we moesten altijd eerst aan haar denken. Of het nu gaat om reizen of uiteten in een restaurant. Dit soort simpele keuzes zijn voor ons nooit makkelijk geweest.

Onze dochter is nu bijna achttien. We zijn al bij meerdere instanties geweest, maar sinds kort is de term emetofobie bij ons bekend. Katelynn spuugt altijd. En als je denkt: het zal wel meevallen. Ik bedoel écht altijd.

Het begon vroeger al op school. Ze was zenuwachtig als ze ergens heen moest en hing dan al een dag van tevoren tot de dag zelf boven de wc. Ze spuugt heel makkelijk en is niet bang om te spugen, maar ze maakt zich zo druk omdat ze bang is om ergens anders over te geven. Dit maakt haar ziek, onzeker en ze schaamt zich enorm.

Als we dit uitleggen aan anderen, wordt er vaak vreemd gereageerd. De meeste mensen snappen het niet en geloven het ook niet, want ja wie is er nou bang om uit eten te gaan? Waarom zou je je druk maken als je heerlijk op vakantie gaat? Wij snapten het ook nooit, maar het is de angst voor het onbekende wat haar zo ziek maakt.

Door de jaren heen is deze angst steeds groter geworden. Vroeger namen we haar gewoon mee en had ze eigenlijk geen keuze. Maar nu kan zij voor zichzelf kiezen en gaat ze vervelende situaties vrijwel altijd uit de weg. Dit resulteert in afzeggingen voor sport, ziekbellen naar school als er weer eens een presentatie of belangrijke toets is en ze gaat zelfs niet mee met leuke uitjes.

Als wij weggaan en ze wil mee, zijn we standaard voorbereid. Geen zoet eten of drinken, niet eten tijdens de reis en vuilniszakken mee voor onderweg. We proberen het te voorkomen, maar mocht het toch gebeuren dan hebben we alle benodigdheden bij ons. Dit hebben wij door de jaren heen geleerd, want het is natuurlijk ook wel eens misgegaan. De auto onder de kots en de geur proberen te maskeren met Chanel nr. 5. Deze parfum is dan ook niet meer uit ons reukgeheugen te wissen. Het is een herinnering.

Naast de benodigde voorbereidingen is het ook belangrijk dat wij Katelynn zelf voorbereiden. Gaan wij bijvoorbeeld op vakantie, dan stippelen wij de hele autoroute met haar uit op een kaart. En gaan we een keer uiteten, dan mag zij bepalen waar we heen gaan aan de hand van de menukaart die zij vooraf online bekijkt. Op deze manier weet ze precies waar ze aan toe is en zo proberen wij de angst voor het onbekende weg te nemen.

Daarnaast is ook haar eetschema aangepast. Wij eten allemaal wat de pot schaft, maar wij rekenen eigenlijk niet op haar. Soms eet ze wel en soms ook niet. Ze kan heerlijk koken en eet ook zeker lekkere dingen, maar van alles heel weinig en alleen wat ze zelf maakt en kent.

Jarenlang verklaarden mensen haar voor gek en werd ons vertelt dat het tussen haar oren zat. Wij zijn dan ook ontzettend blij met een goede dokter die de diagnose emetofobie heeft gesteld. Met de juiste hulp, die zij nu krijgt, kunnen wij haar helpen. Ze is namelijk niet gek.

Helaas is de ziekte ook bij artsen nog onbekend en lopen er veel te veel mensen rond met deze ziekte. En als mensen gediagnosticeerd worden, wordt er door de schaamte eigenlijk niet over gesproken. Dit moet veranderen. Laten we elkaar een handje helpen en door middel van kennis en voorlichting een stap in de goede richting zetten.

Wil je het verhaal van iemand anders met emetofobie lezen? Kijk dan eens naar dit artikel. 

Hoofdstuk 2 | Wat is emetofobie?

Laten we beginnen bij het begin. Emetó betekent kotsen in het Grieks. Als iemand lijdt aan een sterke, irrationele angst voor iets, dan noemen we dat een fobie. Kort door de bocht betekent emetofobie dan ook niets anders dan een angst voor overgeven. Maar zo simpel is het helaas niet.

Emetofobie is de onbekendste fobie in de lijst met meest voorkomende fobieën. In Nederland en België wordt het aantal mensen dat rondloopt met deze ziekte geschat op zo’n 115.000. Deze cijfers zijn gebaseerd op patiënten die hulp hebben gezocht. Tot op heden is er nog veel onbekendheid bij zowel huisartsen en therapeuten, dus zullen deze aantallen hoogstwaarschijnlijk aanzienlijk hoger zijn dan momenteel bekend is. Emetofobie is een angststoornis en gaat vaak gepaard met smetvrees, eetstoornissen, paniekaanvallen en constante misselijkheid. Alle situaties waarin je geen controle hebt en er een kans is dat jij of iemand anders moet overgeven probeer je te vermijden.

De ziekte verschilt net als vele andere ziektes per patiënt, wat het ontzettend lastig maakt om het te diagnosticeren. De ene patiënt heeft de angst om zelf over te geven, de andere patiënt heeft de angst om andere te zien overgeven en weer een andere patiënt is bang om over te geven in het bijzijn van anderen. Het kan natuurlijk ook een combinatie zijn van alle drie. Je wil lekker je leven leiden en genieten van alle mooie momenten, maar het enige waar je aan denkt is de angst voor het overgeven. Het beheerst je leven.

De angst voor overgeven in welke mate dan ook kan grote consequenties hebben voor het dagelijkse leven van deze patiënten. Dit komt door het vermijdingsgedrag wat zij zichzelf aanleren. Denk bijvoorbeeld aan het vermijden van situaties zoals uit eten gaan in (onbekende) restaurants en sociale evenementen.

Bij iedereen komt deze ziekte anders ter uiting. Sommige patiënten hebben last van ochtendmisselijkheid en anderen controleren impulsief de houdbaarheidsdata op producten. Emetofobie kan ook leiden tot een angst voor voedsel en angst om te eten. Deze mensen zijn bijvoorbeeld bang voor bacteriën en voedselvergiftigingen. Sommige patiënten zullen hun eetpatroon hierdoor ook aanpassen. Ze zijn zo bang om misselijk te worden, dat ze hun voedingspatroon verkleinen. Ze kiezen voor hetgeen dat zij kennen en durven nieuwe dingen niet aan. Dit kan in ernstige gevallen zelfs invloed hebben op de lichamelijke gezondheid.

Naast alle lichamelijke klachten, brengt deze ziekte ook veel mentale klachten met zich mee. De meeste patiënten schamen zich en zullen door de schaamte en angst op den duur steeds meer dingen vermijden. Ze willen geen starende blikken of vragen krijgen.

Eén van de meest voorkomende symptomen van emetofobie zijn episoden van misselijkheid en maagklachten. Misschien herken je het zelf wel, maar zodra wij angstig zijn, speelt onze maag op. Mensen met emetofobie veroorzaken dit dus in extreme mate bij zichzelf. Ze zijn bang om over te geven en worden al misselijk van het idee. Hierdoor worden zij nog banger en nog misselijker. Het is een vicieuze cirkel waar zij zelf zonder hulp niet uitkomen.

Bij mensen waar de ziekte niet of niet tijdig wordt gediagnosticeerd, kan het zelfs ernstige gevolgen hebben. Ze kunnen extreme angsten en obsessies ontwikkelen. Zo zijn er patiënten die door het onthouden van eten anorexia ontwikkelen. Emetofobie is geen eetstoornis, maar kan daar dus wel toe leiden. Daarnaast heeft de meerderheid van de patiënten een sociale angst ontwikkeld of zijn ze bang om het huis te verlaten.

Angst, paniek en verlies van controle is hetgeen dat zich de hele dag in het hoofd van een emetofobie patiënt afspeelt.

Meer weten over emetofobie? Luister de podcast van Kelly Bennis over eetverhalen met psycholoog Meike Kruger. 

Hoofdstuk 3 – Iemand met emetofobie aan het woord

Katelynn Mulder (17) leeft al jaren met een angststoornis zonder dat ze dat weet. ‘Mensen verklaren me voor gek en snappen het niet.’

Hoe ben je in dit traject gekomen?
‘Ik had ontzettend veel last van migraine aanvallen en ben op een gegeven moment doorgestuurd naar een kinderarts. Deze arts kwam erachter dat mijn aanvallen voortkwamen uit stress en ik ontzettend veel schommelde in gewicht. Het was van groot belang dat ik niet dunner zou worden. De kinderarts heeft mij toen doorgestuurd naar Kenter. Dit is jeugdhulp waarbij zij mij hielpen om te gaan met mijn stress.’

Wat heb je precies bij Kenter gedaan?
‘Bij Kenter heb ik cognitieve gedragstherapie gehad en moest ik opdrachten maken om de problemen te leren herkennen. Daarnaast heb ik ook ontspanningsoefeningen geleerd. Ik ben in juli 2019 begonnen en was in februari 2020 klaar met het traject.’

En hoe ging het in de periode na het behandelingsplan bij Kenter?
‘Het ging een lange tijd heel goed en ik kwam meer tot rust, maar helaas bleven de migraineaanvallen terugkomen. Ik heb begin 2021 opnieuw contact gezocht met Kenter, maar zij hadden helaas geen plek meer. Ik kwam op een wachtlijst te staan en zou voorlopig niet aan de beurt zijn.’

Wat heb je toen gedaan?
‘Ik ben toen terug gegaan naar de huisarts, want ik had echt hulp nodig. Ik heb toen een gesprek gehad met de praktijkondersteuner GGZ. Bij haar heb ik na een een-op-een gesprek de diagnose emetofobie gekregen. Samen gaan wij werken aan de sociale kant van het probleem en ga ik hypnose uitproberen. Ik wacht nu op mijn vervolgafspraak.’

Hoe uit emetofobie zich bij jou?
‘Ik ben heel snel misselijk. Ik vermijd uit angst allemaal situaties, bijvoorbeeld bepaalde plekken, uiteten gaan of überhaupt iets wat met eten te maken heeft. Ik ben ook bang voor sociale situaties. Bij vrienden eten of met andere mensen mee uit eten is voor mij echt een no-go. Ik kan het eten vies vinden of bang zijn om over te geven. Doordat ik deze situaties uit de weg ga en eten vermijdt, schommelt mijn gewicht enorm.’  

Kan je ons is meenemen in jouw gedachtegang?
‘Ja, zeker. Ik krijg bijvoorbeeld van mijn moeder te horen dat wij binnenkort voor een verjaardag of jubileum met de hele familie uiteten gaan. Van tevoren denk ik dan al na over alles wat er fout zou kunnen gaan en hoe groot de kans op overgeven is. Vervolgens eet ik de dag van het etentje uit angst helemaal niks en ga ik er al misselijk naartoe. Eenmaal bij het restaurant aangekomen, is mijn misselijkheid nog zwaar aanwezig en zakt het ook niet. Ik ben continu bezig met wat ik kan eten en drinken en hoeveel ik kan eten en drinken. Ik ga dan het liefst voor dingen die niet te veel vullen en die er gemakkelijk uitkomen mocht ik toch overgeven. Tijdens het eten, eet ik onwijs rustig. Het kan dan goed zakken en ik kan dan inschatten wanneer ik moet stoppen zodat het me niet te zwaar valt. Als het eten klaar is, hoop ik alles binnen te houden tot ik thuis ben. Eenmaal thuis aangekomen, is alle stress en spanning als sneeuw voor de zon verdwenen. Ik ben dan weer in een veilige situatie. In mijn veilige omgeving.’

Wat is precies het ergste aan de ziekte?
‘Het gaat voornamelijk om de controle, het verliezen van controle. In een vliegtuig bijvoorbeeld kan ik niet weg, dan word ik dus misselijk. Ik kan niet weg, dus zijn er mensen in de buurt. Het is bij mij ook echt een sociale angst. De angst om over te geven in de buurt van anderen. De angst om raar over te komen of rare en starende blikken te krijgen. Ik ben zo bang om misselijk te worden, dat ik standaard misselijk word. Het ergste is dat ik alles eromheen plan. Zo ga ik pas na het avondeten naar mensen toe en ben ik weer snel voor het ontbijt weg. Ik leef er dag en nacht mee.’

Elke patiënt ervaart de ziekte weer anders. Benieuwd naar het verhaal van Nina? Bekijk dan haar vlog. 

Hoofdstuk 4 – Het ontstaan en de symptomen van emetofobie

De ziekte kan op elke leeftijd ontstaan, maar in de meeste gevallen weten de patiënten niet beter als dat zij dit altijd al hebben. Ze kunnen het zich vaak niet herinneren dat ze zich ook niet angstig hebben gevoeld. Bij de meeste patiënten ontstaat de ziekte dan ook al op jonge leeftijd na een negatieve ervaring. Bijvoorbeeld na een vervelende buikgriep, die leidt tot lange nachten boven de wc hangen en oncontroleerbaar braken. Iets wordt getriggerd, waardoor een angst kan ontstaan.

Sommige artsen geven aan dat emetofobie naast de angst om over te geven vooral gekoppeld is aan de angst om de controle te verliezen. Mensen met emetofobie proberen hun hele leven te controleren om maar niet te hoeven braken. De beide angsten versterken elkaar.

Het is ook niet goed te zeggen hoe patiënten aan de ziekte komen. Het kan ontstaan door een traumatische ervaring, het kan erfelijk aangelegd zijn of gewoon spontaan ontstaan. Hoe vaker het voorkomt, hoe groter de angst van de patiënt. En hoe groter de angst, hoe erger de ziekte en de gevolgen ervan. Angsten kunnen je hele leven domineren. Je bent constant op je hoede en probeert alles te controleren voor zover dat mogelijk is.

Het is een tot op heden erg onbekende ziekte, maar gelukkig weten we wel iets. Er zijn een aantal symptomen op een rijtje gezet. Herken jij jezelf hierin? Dan is er zeker een kans aanwezig dat je de ziekte emetofobie hebt.

  1. Je bent snel misselijk;
  2. Je ervaart gewichtsverlies en schommelingen;
  3. Je ervaart maag- en darmklachten door angst in sociale situaties;
  4. Je vermijdt (nieuwe) voedingsmiddelen en/of locaties;
  5. Je vermijdt voedingsmiddelen en/of locaties waaraan jij een traumatische herinnering hebt;
  6. Je vermijdt het zeggen of horen van de woorden ‘overgeven’, ‘spugen’, ‘kosten’ of ‘braken’;
  7. Je sluit je ogen tijdens scènes waarin wordt overgegeven;
  8. Je controleert andere mensen op tekenen van ziekte en vermijdt zieke mensen;
  9. Je schudt geen handen en kust geen wangen op verjaardagen;
  10. Je was vaak je handen en je voedsel reinig je grondig;
  11. Je gooit voedsel weg voordat het de houdbaarheidsdatum is overschreden;
  12. Je ruikt altijd aan voedsel;
  13. Je bakt voedsel door zodat alle potentiele ziekteverwekkers zijn gedood;
  14. Je vermijdt het eten van voedsel als je buitenshuis bent;
  15. Je checkt meteen de omgeving of er een toilet aanwezig is;
  16. Je beperkt of vermijdt reizen, school, werk en sociale activiteiten;
  17. Je neemt je temperatuur vaak op of controleert je lichaam op andere tekenen van ziekte.
  18. Je bent zo bang om ziek te worden, dat je een vorm van smetvrees ontwikkelt.

Herken jij je in de symptomen en twijfel je of je last hebt van een emetofobie? Doe dan hier de zelftest. 

Hoofdstuk 5 – Wat is de behandeling bij emetofobie?

Als je de voorgaande hoofdstukken hebt gelezen, weet je nu dat emetofobie een vicieuze cirkel is. Het is dan ook goed te behandelen. Het is alleen al fijn als patiënten zich gehoord en begrepen voelen, want ze voelen zich vaak alleen.

Cognitieve gedragstherapie (CGT) is één van de mogelijke behandelingen die een patiënt kan helpen om hun angsten onder ogen te zien en de negatieve gedachten om te zetten in positieve gedachten. Als je echt ziek bent, bijvoorbeeld na te veel alcohol te drinken, kan het soms ontzettend opluchten om het er even uit te gooien. Achteraf ben je dan ook blij dat het is gebeurd, dit moeten de patiënten ingaan zien. Ze moeten hun angsten aangaan om ze te overwinnen.

Het zit vooral in de mindset van de patiënt. Ze zullen de schaamte en het ongemak moeten loslaten. Dit kan door middel van hypnose en ontspanningstechnieken. Komt de angst voort uit een trauma, dan is er naast hypnose ook nog een andere methode, namelijk EMDR. Je gaat hier samen met de behandelend arts terug naar de herinnering. Indien dat niet genoeg is, is er een optie om medicatie toe te dienen. Dit kunnen antidepressiva of kalmerende middelen zijn.

Emetofobie is zoals eerder uitgelegd een angststoornis die vaak gepaard gaat met een andere stoornis. Het is hierdoor ook lastig te behandelen en bij elke patiënt verschillend. Het is ontzettend gecompliceerd en er is een goede arts voor nodig. Samen met de psycholoog werk je aan het verminderen van de klachten om de stoornis te verhelpen. Het is van belang om eerlijk en open te zijn naar je arts, zodat de diagnose zo nauwkeurig mogelijk opgesteld kan worden. Anders is een behandeling gewoon niet effectief.

Naast therapie en medicatie, zijn er ook natuurlijke behandelingen. Er zijn patiënten die van hun klachten afkomen door huis, tuin en keukenmiddeltjes, maar dat geldt natuurlijk niet voor iedereen. Dat is net als homeopathie: je gelooft erin of niet. Mocht je het eerst zelf willen proberen op te lossen voor je naar de dokter gaat? Dan staan hieronder wat tips.

  1. Indien je de angst voelt opkomen, zoek je steun in een vertrouwde omgeving met vertrouwde mensen;
  2. Adem halen. Let op je ademhaling en reguleer deze;
  3. Verander je voedingspatroon. Minder koolhydraten en meer vloeistoffen;
  4. Drink gemberthee. Gember helpt tegen overgeven en misselijkheid;
  5. Drink kruidenthee. Dit werkt kalmerend;
  6. Neem een pepermuntje om je maag te kalmeren;
  7. Ontbijt met droge crackers. Dit voorkomt de overproductie van maagzuur;
  8. Drink cranberry sap. Cranberry sap verlicht je misselijkheid;
  9. Haal kruidnagels. Je kunt op kruidnagels kauwen om je symptomen te verlichten.

Eén van de oefeningen die artsen aanreiken, is het bekijken van foto’s. Door je angst onder ogen te komen, kan je deze overwinnen. Heb je emetofobie of denk je de ziekte te hebben? Vraag dan hulp bij het bekijken van deze opdracht. Doe dit niet alleen en voorkom een angstaanval. Ben je gewoon benieuwd naar de opdrachten die patiënten aangereikt krijgen. Klik dan verder voor meer informatie. 

Hoofdstuk 6 – Eerste hulp bij emetofobie

Ken jij iemand met emetofobie? Help diegene dan. Momenteel rust er nog een veel te groot taboe waardoor patiënten zich niet gehoord voelen. Het kan voor de patiënt ontzettend moeilijk zijn om er over te vertellen en de schaamte is groot. Hieronder staan een aantal tips om de patiënt te helpen.

  • Als iemand naar je toekomt, stel diegene dan op zijn gemak. Luister goed en geef die persoon niet de indruk dat hij of zij gek is. Het is niet altijd vanaf de buitenkant te zien of iemand ziek is;
  • Spreek hardop uit wat er aan de hand is en vraag wat jij voor de persoon kan doen. Wat heeft hij of zij nodig?
  • Probeer samen te relativeren. Wat is nou het ergste dat er kan gebeuren. Samen sta je sterk;
  • Laat het de persoon opschrijven. Wat zijn de gedachten tijdens de angst? Hoe voelt diegene zich op het moment van de aanval? Zijn alle gedachten realistisch?
  • Zorg dat je weet wat de persoon nodig heeft van jou in geval van nood. Op deze manier kan je meteen helpen;
  • Indien je aanwezig bent, tijdens de angstaanval, is het van belang om rustig te blijven en vooral niet in paniek te raken. Als het goed is, heb je alles besproken en weet je wat de persoon nodig heeft. Denk aan samen ademen, puffen of een nat doekje halen. Maak het de persoon zo gemakkelijk mogelijk;
  • Zoek samen afleiding. Ga ontspannen.

Wil je meer informatie over de ziekte en hoe je dit kan verhelpen? Lees dan het boek Cure Your Emetophobia. Wie weet kun je er ook een ander mee helpen. 

Hoofdstuk 7 – EXTRA EXTRA EXTRA

Als het goed is, heb je nu een beter beeld van de ziekte. Ben je helemaal opgegaan in dit onderwerp en wil je een nog beter beeld krijgen? Kijk dan eens naar de onderstaande video’s   met schokkende verhalen over de ziekte emetofobie en angststoornissen.

10x Netflix documentaire over mentale en fysieke gezondheid

Editie NL – Pieter Frijters over braakangst

En vergeet niet: je staat er niet alleen voor!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *