Muziek en zand

Op een plek waar niets groeit ontstond een van de belangrijkste muziekstromingen uit de jaren 90.

Woestijnzand, muzikale jongeren, verdovende middelen en laag gestemde en met ‘distortion’ doordrenkte gitaren. Dit zijn de ingrediënten voor de Desert rock-cocktail. Uitgevonden in de jaren 90 terwijl bands als Nirvana, Red Hot Chili Peppers en Rage Against the Machine de wereld veroverden. De Desert-sound is nog steeds te horen in een hoop Stonerrock bands, die tegenwoordig over de wereld toeren. Dat is opmerkelijk, aangezien de muziek vroeger relatief weinig bekendheid had. Wat maakt deze stroming zo bijzonder? Hoe onderscheidt het zich van andere stromingen? En wat zijn recente ontwikkelingen binnen het genre?

 

Hoofdstuk 1: ‘Meer van dit’

Je ontdekt een nieuwe band. Voor elke muziekliefhebber is dat een herkenbaar scenario. Misschien hoor je erover van een vriend, of misschien was het een aanbeveling van Spotify. Eigenlijk doet het er niet toe. Wat ertoe doet, is dat je genoeg hebt om naar uit te kijken. Ze komen over een jaar naar Nederland, dus je hebt genoeg tijd om alle albums te luisteren.

Als je de gehele discografie hebt vergaard, weet je het zeker: dit moet je live meemaken. Je kijkt live-optredens op YouTube en luistert naar interviews met de bandleden, maar je wil ze nu in het echt horen. Het jaar kan niet snel genoeg voorbijgaan.

Dan is het zover. Je staat in een uitverkochte zaal met 2000 man en een biertje in je hand. Het lijkt onwerkelijk dat je ze over 5 minuten op het podium ziet, nadat je thuis uren naar de muziek hebt geluisterd. De lichten gaan uit. Voordat ze het podium opkomen, wordt er een opkomstnummer afgespeeld. Het is War Pigs van Black Sabbath en het publiek zingt luidkeels mee. Halverwege het nummer loopt de band het podium op. Ze zijn nauwelijks zichtbaar, want de rookmachines draaien op volle toeren.

De gitaar slaat het eerste akkoord aan. Een diepe, lage C klinkt door de zaal alsof het dondert tijdens onweer. Je hebt overal kippenvel en je haren staan recht overeind. Als de bassist ook inzet voelt het als een stomp in je maag. De langzame nummers klinken voller dan je ooit bij een andere band hebt gehoord. Als je een uur later half doof de zaal uitloopt, denk je maar aan één ding: “Ik wil meer van dit.” Je hebt een nieuwe obsessie, een nieuwe verslaving. Je gaat op ontdekkingsreis door een muzikaal landschap, op zoek naar meer van deze harde, zware, psychedelische rockmuziek.

All Them Witches live 2019

 

Hoofstuk 2: Oorsprong

In 2018 stond Queens of the Stone Age voor het eerst sinds 2014 weer op de Europese festivalweides. De band is het genre Stonerrock al lang ontgroeid, voor elk album valt wel een nieuw genre te verzinnen. Toch lijkt frontman Josh Homme dezelfde mentaliteit te hebben als 30 jaar geleden. Hij heeft tijdens Mad Cool Festival in Madrid iets te zeggen over de halflege VIP-vakken voor het podium. Hij zegt niet verder te willen spelen, voordat het publiek achter de VIP-vakken over de hekken klimt. “I’ll kick all the security out and then the whole place will run free,” beweert hij voor een publiek van 80.000 man. Hij schetst een beeld van een wereld waar iedereen het naar zijn zin heeft. Een wereld zonder regels, waar iedereen kan doen wat hij of zij wil. Waarschijnlijk terugdenkend aan de plek waar hij opgroeide; Palm Desert in Californië, de geboorteplaats van Desertrock.

Palm Springs was een toevluchtsoord voor de rijkelui van Hollywood. De toeristische stad tennisbanen en tientallen nachtclubs. Één op de drie huizen had een zwembad in de achtertuin. Voor rijke ouderen een paradijs, maar voor jongeren van de lokale, minder rijke bevolking een drama. Voor hen viel er niets te doen. Ze hunkerden naar plezier en activiteiten. Muziek bood een uitweg. Eind jaren 80 luisterden veel van de jongeren naar Punkrock. Ze begonnen uit verveling soortgelijke muziek te maken. Ze organiseerden huisfeesten waar muziek met elkaar werd gedeeld. Desertrock kreeg langzaam vorm toen de feesten zich verplaatsten naar de woestijn buiten Palm Springs, waar zogeheten ‘Generator Parties’ werden gehouden.

(Foto: rockandrolljunkie.com)

De feesten werden zo genoemd, omdat de versterkers van de gitaren van energie werden voorzien door generatoren. Regels bestonden er verder niet. Er werd veel gedronken, drugs gebruikt en gefeest, maar er werd vooral veel muziek gemaakt. De nummers werden steeds langer en langzamer. Waar de Punk-nummers kort en zang-georiënteerd waren, hadden de bands in de woestijn uitgestrekte jams die soms oneindig leken te duren. In de documentaire ‘Desert Age’ (2016) vertelt Kyuss-drummer Brant Bjork dat het niet anders kon. Het publiek reed soms wel een uur door de woestijn en zat niet te wachten op nummers van twee minuten. Ook klonken de nummers steeds zwaarder. De gitaren werden omlaag gestemd, nog verder dan Black Sabbath dat in de jaren 70 al deed. Hiermee werd de toon gezet voor duizenden Stonerrock-bands die door deze sound zijn geïnspireerd.

Kyuss generator party 1993

Josh Homme vs security

 

Hoofdstuk 3: Pioniers

Elke stroming heeft bands die voorliepen op de rest en veel betekende voor het genre. Hier lees je over de belangrijkste bands binnen de Desert/Stoner-scene.

Yawning Man

De band is commercieel misschien nooit een succes geweest, maar frontman Mario Lalli en co. hebben sinds de oprichting in 1986 een heel groot aandeel gehad in de Palm Desert-scene. Zij waren de eersten die met een generator de woestijn introkken en daar marathonsessies van psychedelische rockmuziek hielden. Met invloeden van Punkrock, Hard Rock, Jazz en Surf is de muziek op zijn minst ‘experimenteel’ te noemen. Juist die unieke kijk op wat muziek zou moeten zijn, heeft voor een kettingreactie gezorgd in Palm Springs. Onder anderen de Desertrock iconen van Kyuss beschouwen Yawning Man als de meest invloedrijke bands uit die tijd.

Yawning Man – Macedonian Lines

Kyuss

Als je dé bekendste Desertrock-band aan zou moeten wijzen, dan zou dat Kyuss zijn. Tussen 1987 en 1995 sprong de band van informele concerten in de woestijn naar een stadiontour in het voorprogramma van Metallica. Volgens producer en Masters of Reality – zanger Chriss Goss onderscheidde Kyuss zich van andere Metalbands uit de jaren 90. In de VPRO documantaire ‘Against the Grain’ (2002) vertelt hij dat bands in die tijd snel en ‘staccatto’ (los van elkaar gespeelde noten) speelden. Kyuss speelde vloeiend. De ritmes van drummer Brant Bjork zorgde voor een swing die je op dat moment nergens anders vond. Gitarist Josh Homme stemde zijn gitaar twee hele stappen omlaag. Hier komt het herkenbaar zware, volle geluid van Desertrock vandaan. Iets dat hij meenam naar zijn volgende band Queens of the Stone Age, de band waarmee hij wereldberoemd is geworden.

Interview met Kyuss, 1992

Kyuss – Green Machine

Sleep

De termen Desertrock en Stonerrock worden vaak door elkaar gebruikt. Het is bij Sleep wel duidelijk dat zij onder laatstgenoemde vallen. Ze komen namelijk niet uit de woestijn en ze brachten een nummer genaamd ‘Dopesmoker’ uit, dat maar liefst 63 minuten duurt. Ook hebben veel van hun andere nummers – die ze sinds 1990 uitbrachten – te maken met hun liefde voor wiet. Hoewel de naam anders doet lijken, is Sleep zeker geen band waar je bij in slaap valt. Het lage tempo van de nummers wordt gecompenseerd met een zo hoog mogelijk volume. Gitarist Matt Pike gebruikt zijn laag gestemde gitaar en een muur van versterkers om de grond te laten beven. Waar Kyuss Punkrock als grote inspiratiebron had, gebruikte Sleep de Heavy Metal iconen van Black Sabbath als blauwdruk. Het is dus logisch dat Sleep meer in de Metalcategorie valt.

Sleep – Dopesmoker

Fu Manchu

De Californische band begon in 1985 als Hardcore-Punkband, maar ontwikkelde zich vanaf de jaren 90 steeds meer in de richting van Desertrock. De band onderscheidde zich doordat zij een iets vrolijker, minder serieus karakter hadden dan andere bands uit het genre. De nummers gingen bijvoorbeeld over auto’s, skateboarden, bigfoot en UFO’s. Het geluid van de band was toegankelijker en het tempo was iets hoger. Ook stonden ze bekend om hun energieke liveshows. Deze maand (juni 2020) zou de band  hun 30 jarig jubileum komen vieren in Haarlem, maar door de Coronacrisis is dat een jaar verplaatst. Tijd zat om alvast een kaartje te kopen dus!

Fu Mancu – Evil Eye

Hoofdstuk 4: Desert/Stonerrock en Grunge

Terwijl Desertrock in de jaren 90 voor het grote publiek relatief onbekend bleef, veroverde Grunge de wereld. Bands als Nirvana, Soundgarden, Pearl Jam en Alice in Chains domineerden de radiostations en veroverden (mede door MTV) de wereld. Tot op de dag van vandaag kun je overal in de wereld mensen met een Nirvana-shirt spotten. Ondanks het verschil in populariteit, zijn er wel overeenkomsten te vinden.  In beide stromingen heeft de elektrische gitaar de hoofdrol en er zijn sterke invloeden te vinden van Punkrock. De muziek is luid, ‘distorted’ en direct. Ook kunnen veel bands uit beide genres zich niet vinden in het label dat ze hebben gekregen. Screaming Trees-zanger Mark Lanegan vertelt in de podcast van Mark Maron dat alle Grunge-bands uit Seattle ‘gewoon rockmuziek’ maakten. De naam is volgens hem bedacht als marketingtool om meer platen te verkopen. Veel bands uit het Stoner-genre vinden hun naam ook niks; veel van hen roken niet eens. Heavy Rock zou meer op zijn plaats zijn, maar voor journalisten is die term te breed.

Op een aantal punten verschillen de genres ook van elkaar. Nummers uit de Grunge zijn vaak meer zang-georiënteerd en hebben een energiek tempo. Desert/Stonerrock nummers zijn langzamer, meer instrumentaal en focussen op een bepaalde groove. Ook worden er herhalende riffs gespeeld. De nummers duren daardoor langer, waardoor ze minder geschikt zijn voor de radio. Mede hierdoor bereikte de muziek het grote publiek moeilijker dan Grunge muziek. Maar ook het verschil in de teksten van de nummers droeg daaraan bij. De teksten van Grunge-bands waren herkenbaarder voor jongeren over de hele wereld, terwijl de teksten van Desertrock-bands vaak alleen herkenbaar waren voor de jongeren die zelf uit die regio kwamen.

De gesloten gemeenschap van Palm Spings speelde ook een rol bij het verschil in populariteit. In de documentaire Lo Sound Desert (2011) vertelt Kyuss en Queens of the Stone Age gitarist Josh Homme dat je erop aangekeken werd als je de muziek naar de buitenwereld bracht. De muziek werd gezien als iets ‘van hen’; het hoorde bij de gemeenschap en niet bij de buitenwereld. Daarnaast wilden de meeste bands niet bekend worden. Om die reden verliet Kyuss-drummer Brant Bjork de band, nadat zij als voorprogramma van Metallica in Australië hadden getoerd. De trots van de gemeenschap stond de populariteit van de bands in de weg. De Grundge-bands waren misschien ook niet actief op zoek naar populariteit, maar ze waren minder terughoudend met het delen van hun muziek met de buitenwereld. Als de omstandigheden anders waren, zouden er nu misschien ook overal mensen met Kyuss-shirts rondlopen.

Kyuss – Blues for the Red Sun

Nirvana – Nevermind

 

Hoofdstuk 5: Desert/Stonerrock in Griekenland

Hoe kunnen twee soortgelijke muziekstromingen in twee verschillende continenten 20 jaar na elkaar opleven? Het klinkt als een raadsel, maar toch gebeurde het recentelijk nog. In de afgelopen 10 jaar is de Stonerrock-scene in Griekenland ontploft. Veel rockliefhebbers vroegen zich af wat er in de Griekse grond zit, omdat zij het aantal toerende bands uit Griekenland explosief zagen groeien. Als we de ontwikkelingen tegenover de Desertrock-scene uit de jaren 90 zetten, is het niet zo gek dat juist nu in Griekenland hetzelfde plaatsvond

In 2010 stortte de Griekse economie in. Het kwam erop neer dat de Griekse overheid al jarenlang over de financiële cijfers had gelogen. De overheid hadden valse beloftes gedaan aan de EU en aan hun eigen volk. Het gevolg was een economische crisis en massale werkeloosheid. Volgens het Griekse statistiekenbureau Statista lag het werkloosheidspercentage in de leeftijd van 15 tot 25 jaar boven de 50%.

Stelios Provis speelt gitaar bij een van de grootste bands die uit de Griekse rockscene is gekomen; Planet of Zeus. “We hadden geen banen, er was gewoon niets te doen,” vertelt hij in de documentaire ‘Greek Rock Revolution’ (2019). “Stel je voor; je bent 24. Je komt net van de universiteit af. Je beste optie om geld te verdienen is om 12 uur per dag te werken voor 600 euro in de maand. Waarschijnlijk blijf je bij je ouders wonen. Je besluit muziek te maken met vrienden, gewoon voor de lol, en je komt erachter dat je daar wel meer uit kan halen. Je hebt nog steeds geen baan, dus wat heb je te verliezen?”

Ook 1000mods – gitarist Giannis zegt dat het niet raar is om de financiële crisis als oorzaak aan te wijzen. “Alle druk, angst voor de toekomst en gevoel van hopeloosheid zorgde voor deze artistieke uitingen. Het leidde tot iets prachtigs.” De directe oorzaak voor het ontstaan van de twee scenes is misschien verschillend, maar er zijn sterke parallellen tussen de Palm Desert-scene en de Stonerrock-scene in Griekenland. In beide gevallen had de jeugd vrijwel niets te doen. Ze hadden allemaal dezelfde houding, gedachtes en problemen. Ze hunkerden naar een outlet, iets om stoom mee af te blazen. Rockmuziek was voor hen de oplossing. Het gaf zowel de muzikanten als de luisteraars de kans de kans om henzelf te uiten en onderdeel te zijn van een geheel.

1000mods – Vidage “Live in Athens”

Daarnaast zijn er nog veel overeenkomende omstandigheden. Aan het begin werd de muziek nog niet geaccepteerd door concertzalen. De jongeren uit beide gemeenschappen hadden weinig geld, dus er moest creatief worden omgegaan met concerten. In Palm Springs brachten ze generatoren naar de woestijn om daar optredens te geven. In Griekenland werkten ze samen met scholen om daar concerten te houden. Het publiek kwam er in eerste instantie niet voor de muziek alleen, maar omdat het weinig tot niks kostte en vaak werd georganiseerd.

Tenslotte was er sprake van een domino-effect in beide scenes. Beide bestonden uit een hechte gemeenschap, waar iedereen elkaar hielp en respect had voor elkaar. Zodra een van de bands succesvol werd, gaf dat andere bands hoop en dachten ze: ‘Dat kunnen wij ook.’ Hierdoor groeide de scene. Iedereen werd gestimuleerd om zijn eigen identiteit mee te brengen en te experimenteren met nieuwe muziek. Bij de Palm Desert-scene (Palm-Desertscene) was Kyuss een van de grootste voorbeelden, in Griekenland maakten Planet of Zeus en 1000mods de weg vrij voor andere opkomende bands. Waar Kyuss halverwege de jaren 90 uit elkaar viel, draaien de laatstgenoemde bands nog steeds op volle toeren. Verwacht in de aankomende jaren dus nog meer gerommel uit Griekenland te horen.

Greek Rock Revolution playlist

Hoofdstuk 6: Creëer zelf de Desert/Stonerrock-sound

Als je genoeg naar muziek blijft luisteren, beginnen je handen vanzelf te jeuken om zelf eens een poging te wagen. Elke band is anders, maar er zijn een aantal spullen en technieken die je kunt gebruiken om jezelf (en je buren) in de woestijn te laten wanen.

Het eerste wat je nodig hebt, is natuurlijk een gitaar. Om de gewenste Desert/Stoner-sound te krijgen is het aan te raden om een ‘solid body’ gitaar te nemen. Dit type gitaar heeft meer ‘sustain’ ten opzichte van holle gitaren en dat heb je nodig om de langzame, herhalende riffs goed door te laten klinken. (Stoner-bands als Sleep wachten soms wel een halve minuut tot het eerstvolgende akkoord wordt aangeslagen.) Daarnaast wil je de volumeknop bij deze muziek zo hoog mogelijk zetten. Met een holle elektrische gitaar krijg je dan al snel last van feedback, een solid body gitaar heeft daar minder last van. Veel bands uit het genre sluiten hun gitaar aan op een versterker van het merk Orange, maar daar moeten de meeste mensen wel even voor sparen. Gelukkig zijn er genoeg andere versterkers die je voor een betaalbare prijs prima kwaliteit bieden. Voor degenen die echt de diepte in willen gaan bestaat de optie om je gitaar op een basversterker aan te sluiten, maar dat is geen vereiste.

Voordat je je gitaar kan laten brullen, moet hij nog goed worden gestemd. Om het herkenbare, lage Stonergeluid te bereiken kun je de gitaar stemmen naar C (twee hele stappen lager vanaf E) of drop C (een stap lager vanaf E en de onderste snaar twee hele stappen naar een C). De dikte van de snaren hangt uiteindelijk af van persoonlijke voorkeur, maar als je snaren te dun zijn loop je het risico dat ze meer als elastieken voelen. Als je het bij drop C houdt, werken 11 gauge-snaren nog prima. Als helemaal naar C gaat, kunnen 12 gauge-snaren comfortabeler zijn. Dat komt nogmaals aan op persoonlijke voorkeur; er zijn genoeg bands die met dunnere snaren spelen en dat ideaal vinden. Het handigste is om zelf verschillende snaren uit te proberen en aan te voelen wat voor jou lekker speelt. Onderstaand is een handig overzicht van Ernie Ball, een Amerikaans bedrijf dat gespecialiseerd is in gitaarsnaren:

http://blog.ernieball.com/strings/what-string-gauges-should-you-be-playing/

Nadat je je gitaar goed hebt gestemd en je versterker klaar hebt staan, volgt de laatste toevoeging; een effectenpedaal. Je wilt het liefst dat oorverdovende, knisperende fuzzgeluid uit je gitaar laten komen. Daar zijn er genoeg pedalen voor te vinden. Het meest gebruikte pedaal om de juiste toon te bereiken, is de Electro Harmonix Big Muff. Met dit pedaal kun je het volume, de sustain en de toon van je gitaar regelen. Drie knoppen lijken weinig, maar in combinatie met de instellingen van je versterker zijn de mogelijkheden eindeloos. Voor het optimale geluid zet je de toon iets links van het midden, draai je de ‘sustain’-knop bijna helemaal met de klok mee en de volumeknop draai je open tot je oren beginnen te klapperen. Een speeltechniek om in je eentje een voller geluid te krijgen, is om zoveel mogelijk de laagste snaar door te laten klinken en op de snaren daaronder ‘powerchords’ te spelen. Vergeet je oordoppen niet!

 

Hoofdstuk 7: Vijf concerten om je zomer mee door te komen

Door de Coronacrisis is er weinig van de festivals en concerten overgebleven. We zullen nog even moeten wachten om alle Desert/Stonerbands weer live te horen. Om het festivalseizoen door te komen heb ik een top vijf concerten gemaakt om er thuis het beste van te maken.

Queens of the Stone Age – Belfort 2005

Vanaf het begin draaide Queens of the Stone Age rondom frontman Josh Homme; hij is het enige lid die sinds de oprichting nog steeds meespeelt. Er valt eigenlijk geen beste band line-up van ze aan te wijzen, maar ik kom zelf altijd terug bij dit optreden uit 2005.

All Them Witches – Hellfest 2019

All Them Witches is van de beste en interessantste bands van dit moment en tevens de inspiratie voor het eerste hoofdstuk. Sinds 2012 hebben ze vijf ontiegelijk goede albums uitgebracht en de zesde komt op 4 september van dit jaar uit (opgenomen in Abbey Road Studios, waar ook The Beatles het merendeel van hun albums opnamen).

1000mods – Mojo Burning 2019

Nadat ik er een heel hoofdstuk aan heb gewijd, kunnen de Grieken in deze top 5 niet ontbreken. 1000mods heeft onlangs hun vierde studioalbum uitgebracht en zou rond deze tijd door Europa toeren. Om jezelf alvast warm te maken voor volgend jaar kun je hun concert uit 2019 terugkijken.

Gomer Pyle – Album release 2020

Stonerrock leeft ook in Nederland. Zo heeft de West-Brabantse band Gomer Pyle dit jaar een nieuw album uitgebracht. De livestream van hun albumrelease (inclusief interview) vind je hieronder.

Sleep – Hellfest 2013

Onderstaande band behoeft na hoofdstuk 3 geen introductie meer. Ik adviseer om het volume omhoog te draaien tot je speakers dreigen te ontploffen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *